Zo wordt matrasschuim gemaakt: van vloeistof tot matraskern

Waar is matrasschuim van gemaakt?

Bijna elk schuim in een matras is polyurethaanschuim, kortweg PU-schuim. Dat geldt voor het eenvoudige polyetherschuim, voor koudschuim en voor traagschuim. Het verschil zit niet in een totaal ander materiaal, maar in het recept en de manier waarop het schuim wordt gemaakt. Wil je de verschillen tussen die soorten precies weten, lees dan ons artikel over polyether, schuimrubber en koudschuim.

De basis bestaat uit twee vloeistoffen:

• Een polyol. Dit is de grondstof die bepaalt hoe soepel het schuim wordt. Voor zacht, buigzaam schuim gebruik je polyolen met lange moleculen.
• Een isocyanaat. Voor matrasschuim zijn dat meestal stoffen die in de vakwereld TDI en MDI heten. Ze reageren met de polyol tot polyurethaan.

Daar komen nog een paar hulpmiddelen bij. Water reageert met het isocyanaat tot koolzuurgas: dat gas blaast het schuim op, zoals gist dat bij deeg doet. Katalysatoren sturen de snelheid van de reacties. Oppervlakteactieve stoffen regelen hoe groot de luchtbelletjes worden en voorkomen dat het schuim tijdens het rijzen inzakt. Bij matrasschuim zijn die belletjes grotendeels open: de celwanden zijn doorgebroken, zodat lucht door het schuim kan stromen. Dat maakt het zacht en ademend genoeg om op te liggen.

Hoe rijst een blok schuim?

Het grootste deel van het matrasschuim wordt gemaakt als blokschuim. De vloeistoffen worden in een mengkop samengebracht en het reagerende mengsel loopt continu op een lopende band. De reactie gaat direct van start: het mengsel begint te schuimen, rijst en zet zich in korte tijd. Zo ontstaat een lang, doorlopend blok schuim.

Aan het eind van de band wordt het blok op lengte gesneden. Die stukken zijn groot: blokken van 15 tot 120 meter lang zijn geen uitzondering. Daarna gaan ze de opslag in om verder uit te harden voordat ze worden verwerkt.

Die dichtheid wordt vaak uitgedrukt als SG-waarde: hoeveel kilo schuim er in een kubieke meter zit. Wat die getallen betekenen en waarom ze iets zeggen over levensduur, lees je in SG-waarde en dichtheid uitgelegd.

Wat is vormschuim?

Naast blokschuim bestaat er vormschuim. Daarbij wordt het mengsel per stuk in een mal gespoten, waar het rijst en de vorm van de mal aanneemt. Het voordeel: het product komt direct in de juiste vorm uit de mal, zodat er minder gesneden hoeft te worden en er minder restafval is. Het nadeel is dat elke mal maar één vorm maakt en dat je stuk voor stuk produceert.

Vormschuim kom je vooral tegen in producten met een vaste vorm, zoals autostoelen. Voor matrassen is blokschuim de gangbare route: platen uit een blok zijn op elke maat en dikte te snijden.

Waarom is het ene schuim koudschuim en het andere traagschuim?

Met dezelfde basis kun je heel verschillende schuimen maken. Drie bekende soorten in matrassen:

Koudschuim dankt zijn naam aan de productie. Gewoon schuim heeft bij het uitharden extra warmte nodig om de moleculen volledig te laten verknopen. Met reactievere polyolen en verknopers lukt dat met minder warmte, omdat het schuim sneller uithardt. Vandaar de naam koud uitgehard schuim, in het Engels ook high resilience (HR) foam genoemd: schuim met een hoge veerkracht. Meer over de eigenschappen lees je in koudschuim: voordelen, nadelen en keuzehulp.

Traagschuim, ook memoryfoam genoemd, is eveneens polyurethaan, met toegevoegde stoffen die de stroperigheid en dichtheid verhogen. Het is in 1966 ontwikkeld bij een onderzoekscentrum van NASA, voor veiliger stoelkussens in vliegtuigen. Typisch is dat het reageert op temperatuur: door je lichaamswarmte wordt het zachter en vormt het zich naar je lichaam, in de kou wordt het stugger. Hoe dat in een matras uitpakt, lees je in wat is traagschuim.

Van blok naar matraskern: snijden en samenvoegen

Is het blok uitgehard, dan wordt het verwerkt. Met een horizontale lintzaag worden er platen van de gewenste dikte uit gesneden. Uit die platen ontstaan de lagen van een matras: een stevige draagkern onderin en een of meer comfortlagen erboven. Snijtechniek kan ook vormen maken. Zo zijn de FlowSpring schuimveren in de Kameo Flow Matras lasergesneden: een veer van schuim in plaats van staal. Hoe dat werkt, lees je in schuimveren uitgelegd.

Daarna worden de lagen samengevoegd. Bij veel matrassen worden ze op elkaar verlijmd, zodat ze één geheel vormen. Een andere aanpak is om losse lagen of modules in de hoes te leggen. Dat heeft een voordeel: je kunt lagen dan draaien of omkeren. Bij de Kameo Flex Matras is dat precies de bedoeling. Die bestaat uit twee modules, een topmodule en een keerbare kern, die je zelf draait en combineert tot zes instellingen.

Als laatste gaat het geheel in de hoes, die in de matraswereld tijk heet. De tijk beschermt de kern en bepaalt voor een deel hoe het matras aanvoelt en hoe je het onderhoudt. Waar je bij een tijk op let, lees je in de matrastijk: waar let je op.

Waarom komt een schuimmatras opgerold in een doos?

Schuim laat zich goed samenpersen. Daarom worden veel schuimmatrassen na de productie in plasticfolie samengeperst, vacuüm gezogen, opgerold en in een doos verpakt. Zolang de folie dicht is, blijft het matras klein. Zodra je de folie opent, stroomt er lucht in de cellen en zet het matras weer uit.

Dat uitzetten kost tijd, en de verpakking heeft grenzen. Voor Kameo-matrassen geldt:

Laat een matras of topper niet langer dan 30 dagen in de doos zitten. Pak je hem niet binnen 30 dagen uit, dan vervalt bij Kameo de garantie op vormvastheid. Hoe je zo'n matras veilig vervoert of tijdelijk opbergt, lees je in matras vervoeren en opbergen.

Waarom ruikt een nieuw schuimmatras?

Vers schuim geeft de eerste tijd vluchtige organische stoffen af, ook wel VOS genoemd. Dat merk je als een typisch nieuw luchtje. Onderzoekers van onder meer de University of Texas maten de uitstoot van twintig nieuwe en gebruikte kindermatrassen in testkamers. Alle matrassen gaven vluchtige stoffen af, nieuwe matrassen meer dan gebruikte. Polyurethaanschuim gaf daarbij een grotere variatie aan stoffen af dan polyesterschuim.

De praktische les: de geur is het sterkst als het matras net uit de verpakking komt en neemt daarna af. Pak het uit in een geventileerde kamer, zet een raam open en laat het matras even bijkomen. Een stap voor stap aanpak vind je in nieuwe topper of matras stinkt: zo pak je uit en lucht je. Ruikt een matras na weken nog muf, dan is er vaak iets anders aan de hand, zoals vocht. Daarover gaat matras stinkt: muf, zweet of urine oplossen.

Wil je meer zekerheid over wat er in het schuim zit, let dan op certificering. CertiPUR is een vrijwillig test- en certificeringsprogramma voor polyurethaanschuim in bedden en meubels. Het programma legt vast welke stoffen niet gebruikt mogen worden en stelt grenzen aan andere stoffen. Gecertificeerd schuim wordt elk jaar door externe laboratoria getest. Het schuim in de Kameo Flex Matras is CertiPUR-gecertificeerd. Wat certificaten wel en niet toetsen, lees je in wat zit er in een matras.

Wat betekent dit als je een schuimmatras koopt?

Je hoeft geen chemicus te zijn om een goed schuimmatras te kiezen. Wel helpt het om te weten welke productiekeuzes je in de praktijk terugziet:

Ter illustratie de schuimen in de Kameo-matrassen, die in Europa worden geproduceerd. De Kameo Flex Matras combineert een FlexGrid van TPE met een PureSupport-laag van traagschuim SG50 en een keerbare FlexCore-kern van HR55 koudschuim met 7 zones. De Kameo Essence Matras heeft een keerbare kern van comfortschuim met een zachtere SG30-kant en een stevigere SG35-kant. Zoek je specifiek een matras van koudschuim of traagschuim, dan helpen onze keuzepagina's over het koudschuim matras en het traagschuim matras.

Veelgestelde vragen

Is koudschuim echt koud gemaakt?

Niet letterlijk koud. De naam komt van het uitharden: gewoon schuim heeft daarbij extra warmte nodig, koudschuim hardt dankzij reactievere grondstoffen met minder toegevoerde warmte uit. In het Engels heet het high resilience (HR) foam, schuim met een hoge veerkracht. Op je matras voelt het niet kouder aan dan ander schuim.

Zijn traagschuim en koudschuim allebei polyurethaan?

Ja. Polyetherschuim, koudschuim en traagschuim zijn allemaal polyurethaanschuim. Ze verschillen in grondstoffen, toevoegingen en verwerking. Daardoor is koudschuim veerkrachtig en vormt traagschuim zich langzaam naar je lichaam.

Hoe lang moet een nieuw schuimmatras uitzetten?

Dat verschilt per matras, dus kijk naar de aanwijzing van de maker. De Kameo Flex Matras heeft maximaal 48 uur nodig om op vorm te komen en je kunt er dezelfde avond al op slapen. De Kameo Essence Matras is binnen 72 uur volledig in vorm.

Is de geur van een nieuw matras schadelijk?

De geur komt van vluchtige stoffen die vers schuim de eerste tijd afgeeft. Onderzoek laat zien dat nieuwe matrassen meer van die stoffen afgeven dan gebruikte, dus de geur neemt af. Uitpakken in een geventileerde kamer helpt. Let bij twijfel op certificering zoals CertiPUR, waarbij het schuim jaarlijks extern wordt getest.

Mag een opgerold matras lang in de doos blijven?

Liever niet. Schuim dat lang samengeperst blijft, kan minder goed op vorm komen. Laat een matras of topper van Kameo daarom niet langer dan 30 dagen in de doos: wordt hij niet binnen 30 dagen uitgepakt, dan vervalt de garantie op vormvastheid.