Wat zit er in een matras? Geur, chemicaliën en certificaten uitgelegd

Wat zit er eigenlijk in een matras?

Een matras lijkt van buiten één blok, maar het is een opbouw van lagen. Grofweg vind je er altijd dezelfde onderdelen in terug:

• De kern. Het dragende deel: schuim (koudschuim, polyether of traagschuim), latex of een veerkern van staal.
• Comfortlagen. Een of meer lagen bovenop de kern die bepalen hoe je ligt: zachter, drukverlagend of juist veerkrachtig.
• Verbindingen. Lagen worden vaak verlijmd. Bij veerkernen komen daar metaal en stof bij.
• De tijk. De hoes van stof, vaak met een vulling erin gestikt. Dit is het deel dat het dichtst bij je huid komt.

Het RIVM onderscheidt in zijn onderzoek naar matrasrecycling vier hoofdmaterialen: polyurethaanschuim, latexschuim, textiel en metaal. En in een onderzoek dat Panteia in 2023 deed voor het ministerie van VWS staat het nog korter: moderne matrassen bestaan voor het grootste deel uit polyurethaanschuim (PU), in allerlei varianten, aangevuld met stoffen, metaal en bevestigingsmaterialen zoals lijm.

Wil je de schuimsoorten zelf beter begrijpen, lees dan het verschil tussen polyether, schuimrubber en koudschuim en hoe matrasschuim wordt gemaakt. Over de hoes lees je meer in waar je op let bij een matrastijk.

Waarom ruikt een nieuw matras?

Die typische nieuwe geur komt van vluchtige organische stoffen, afgekort VOS. Dat zijn stoffen die bij kamertemperatuur makkelijk verdampen. Volgens de Consumentenbond, geciteerd door Radar, komt de geur van nieuwe spullen vaak van VOS uit lijm, schuim, lak, kleurstoffen en antischimmel- of antikreukmiddelen. Bij matrassen gaat het vooral om stoffen uit het schuim en de lijmlagen.

Waarom ruikt het vooral bij het uitpakken? Producten met veel schuim worden ingepakt vervoerd en opgeslagen. De stoffen hopen zich in die verpakking op en komen vrij zodra je hem opent. De uitstoot is in het begin het hoogst en neemt daarna af.

Wat helpt in de praktijk:

• Pak het matras uit in een ruimte waar je ramen en deuren open kunt zetten, liefst tegenover elkaar.
• Laat de slaapkamer de eerste dagen extra goed luchten.
• Was nieuw beddengoed voordat je het gebruikt.
• Blijft een sterke chemische geur weken hangen en krijg je er klachten van, neem dan contact op met de verkoper. Radar wijst erop dat een product volgens de Nederlandse wet deugdelijk moet zijn.

Een stap-voor-stap aanpak vind je in nieuwe topper of matras stinkt: zo pak je uit en lucht je. Ruikt een matras dat je al langer hebt muf of naar zweet, dan is er iets anders aan de hand: lees dan wat je doet als je matras muf ruikt.

Zitten er brandvertragers in een matras?

Brandvertragers, ook wel vlamvertragers, zijn chemische middelen die aan materialen worden toegevoegd zodat ze minder snel vlam vatten of een brand zich minder snel verspreidt. Volgens het Panteia-onderzoek zijn het de gebruikelijke manier om meubels en matrassen brandveiliger te maken. Er bestaan verschillende groepen, zoals gehalogeneerde (bijvoorbeeld broomverbindingen), anorganische, fosfor- en stikstofhoudende vlamvertragers.

Of ze in jouw matras zitten, hangt sterk af van de markt waarvoor het gemaakt is. Daar zit een verschil met andere landen:

• Nederland heeft geen specifieke regels voor de brandveiligheid van matrassen en zitmeubels voor consumenten. Dat stelt het Panteia-rapport uit 2023.
• Landen als het Verenigd Koninkrijk, Ierland, Finland, Tsjechië en Zweden wel, volgens hetzelfde rapport. Fabrikanten die daar verkopen, passen hun producten daarop aan.
• Voor hotels en vergelijkbare plekken stellen afnemers vaak zelf eisen aan brandveiligheid.

Hoe brandgedrag getest wordt, staat in de Europese normen EN 597-1 en EN 597-2. De eerste test hoe een matras reageert op een smeulende sigaret, de tweede op een kleine gasvlam die gelijkstaat aan een lucifervlam. Het zijn testmethoden; een matras moet er in Nederland niet wettelijk aan voldoen.

Brandvertragers zijn niet onomstreden. Het Panteia-rapport noemt vier bezwaren: van veel vlamvertragers is bekend dat ze schadelijk zijn voor gezondheid of milieu, van andere zijn de effecten onduidelijk, ze maken recycling lastiger en ze kunnen bij brand giftige rook geven. Enkele grote bedrijven gaven in dat onderzoek aan dat ze vlamvertragers alleen gebruiken als een markt dat vereist. Twijfel je, vraag het dan gewoon na bij de verkoper: dat is een normale vraag.

Wat toetsen CertiPUR, OEKO-TEX en het EU Ecolabel?

Labels helpen, maar alleen als je weet waar ze over gaan. De drie die je bij matrassen het vaakst tegenkomt, kijken elk naar iets anders.

CertiPUR: het schuim

CertiPUR is een programma van EUROPUR, de Europese vereniging van producenten van flexibel polyurethaanschuim. Het label gaat over het schuim, niet over het hele matras. CertiPUR zegt het zelf heel duidelijk: een CertiPUR-matras bestaat niet. Volgens de consumentenpagina betekent gecertificeerd schuim dat het:

• gemaakt is zonder zware metalen zoals kwik, lood of cadmium;
• gemaakt is zonder kleurstoffen die volgens EU-wetgeving kankerverwekkend of allergeen zijn;
• gemaakt is zonder ftalaten als weekmaker;
• gemaakt is zonder stoffen die kanker of erfelijke schade kunnen veroorzaken;
• weinig VOS uitstoot.

Het schuim van labelhouders wordt elk jaar getest door onafhankelijke laboratoria. Het label geldt drie jaar, met jaarlijkse controles in die periode. Een matrasmaker mag het logo alleen gebruiken als het product uitsluitend gecertificeerd schuim bevat.

OEKO-TEX STANDARD 100: het textiel

OEKO-TEX STANDARD 100 test textiel op schadelijke stoffen. Volgens OEKO-TEX wordt elk onderdeel, van draad tot rits en accessoire, getest tegen een lijst van meer dan 1.000 schadelijke stoffen. Hoe strenger het gebruik, hoe strenger de eisen: klasse 1 is voor babyproducten, klasse 2 voor producten met direct huidcontact zoals beddengoed. Een certificaat geldt een jaar en je kunt een label controleren met de QR-code of het certificaatnummer via de Label Check van OEKO-TEX.

EU Ecolabel: het hele matras

Het EU Ecolabel is het officiële milieukeurmerk van de Europese Unie en heeft eigen criteria voor matrassen. Het richt zich op het complete product. Volgens de Europese Commissie staat het label voor kwalitatief goede, lang meegaande matrassen met beperkt gebruik van gevaarlijke stoffen, verantwoord ingekochte materialen en minder binnenluchtvervuiling dan andere matrassen. De huidige criteria gelden tot en met 2030.

Een veelgemaakte denkfout: geen enkel label vertelt je of een matras bij je past. Daarvoor kijk je naar hardheid, ondersteuning en je slaaphouding. Lees daarvoor matras kiezen in 5 stappen.

Hoe lees je een claim op een matras?

Op productpagina's en labels staan veel mooie woorden. Met een paar vragen haal je de kern eruit.

Ook belangrijk: de ACM stelt dat bedrijven alleen keurmerken mogen gebruiken die door de overheid zijn ingesteld of op een certificeringsregeling berusten die aan wettelijke voorwaarden voldoet. Een zelfbedacht logo met een blaadje zegt dus weinig.

Heb je last van allergie, dan speelt nog iets anders mee dan chemische stoffen: huisstofmijt. Lees daarvoor huisstofmijt in je matras: wat helpt echt bij allergie en wat een anti-allergeen matras wel en niet doet.

Wat zit er in een Kameo-matras?

We zijn er graag concreet over. Alle Kameo-matrassen worden geproduceerd in Europa.

• Kameo Flex Matras: een FlexGrid-laag van TPE met ruim 1000 luchtkanalen, een PureSupport-laag van traagschuim SG50 en een keerbare FlexCore-kern van HR55 koudschuim met 7 zones. Het schuim is CertiPUR-gecertificeerd. De Flex wordt compact geleverd en heeft maximaal 48 uur nodig om op vorm te komen; je kunt er dezelfde avond al op slapen.
• Kameo Essence Matras: een keerbare kern van comfortschuim SG30 en SG35, met een zachte, afritsbare anti-huisstofmijt hoes. De bovenkant was je op 60 graden, de onderkant op 40 graden. Het matras is vacuümverpakt en binnen 72 uur volledig in vorm.
• Kameo Flow Matras: een toplaag met FlowSpring schuimveren en een FlowSupport-kern, in een afritsbare SoftTouch tijk. De bovenkant was je op 60 graden, de onderkant op 30 graden.

Pak elk matras of elke topper binnen 30 dagen uit en laat de kamer goed luchten. Een nieuwe topper kan de eerste dagen een licht nieuw luchtje hebben. Op matrassen en toppers krijg je 100 nachten om thuis te proberen; hoe dat werkt lees je op matras proefslapen. Zoek je specifiek een koudschuimkern, kijk dan bij het koudschuim matras.

Veelgestelde vragen

Is de geur van een nieuw matras schadelijk?

Die geur komt van vluchtige organische stoffen uit onder meer schuim en lijm. Ze hopen zich op in de verpakking en komen vrij bij het uitpakken; de uitstoot is in het begin het hoogst. Goed ventileren is de meest effectieve stap. Blijft een sterke chemische geur weken hangen en krijg je klachten, neem dan contact op met de verkoper en bij gezondheidsklachten met je huisarts.

Wat betekent CertiPUR op een matras?

CertiPUR gaat over het polyurethaanschuim in het matras, niet over het hele product. Gecertificeerd schuim is gemaakt zonder onder meer zware metalen, ftalaten als weekmaker en stoffen die kanker of erfelijke schade kunnen veroorzaken, en stoot weinig vluchtige organische stoffen uit. Onafhankelijke laboratoria testen het schuim jaarlijks.

Wat is het verschil tussen CertiPUR en OEKO-TEX?

CertiPUR toetst het schuim, OEKO-TEX STANDARD 100 toetst textiel zoals de hoes en vullingen op meer dan 1.000 schadelijke stoffen. Ze vullen elkaar dus aan. Het EU Ecolabel kijkt naar het hele matras, inclusief binnenlucht en levensduur.

Moeten matrassen in Nederland brandvertragend zijn?

Nee. Volgens een onderzoek van Panteia uit 2023 voor het ministerie van VWS heeft Nederland geen specifieke regels voor de brandveiligheid van matrassen voor consumenten. Landen zoals het Verenigd Koninkrijk hebben die wel. Wil je weten of een matras brandvertragers bevat, vraag het dan na bij de verkoper.

Hoe lang moet je een nieuw matras laten luchten?

Dat verschilt per matras. Zet bij het uitpakken ramen en deuren open en ventileer de slaapkamer de eerste dagen extra goed. Een Kameo Matras komt binnen maximaal 72 uur op vorm. Laat een matras niet langer dan 30 dagen in de doos zitten.